IBM tworzy Anderon - pierwszą na świecie wyspecjalizowaną fabrykę chipów kwantowych

IBM właśnie zrobił coś, czego dotąd nikt nie próbował na taką skalę: wydzielił osobną firmę, która nie będzie pisać oprogramowania, nie będzie sprzedawać usług chmurowych, nie będzie robić nic poza jedną rzeczą - produkcją kwantowych płytek krzemowych. Spółka nazywa się Anderon i 21 maja 2026 roku weszła na mapę branży półprzewodnikowej z budżetem 2 miliardów dolarów oraz błogosławieństwem Departamentu Handlu USA.

Jeśli szukasz analogii ze świata klasycznych półprzewodników - to jest próba stworzenia kwantowego TSMC. Tyle że zamiast tranzystorów na krzemie, fabryka będzie produkować superprzewodzące kubity. I zamiast Tajwanu, wszystko ma się dziać w Albany w stanie Nowy Jork.

Dwa miliardy na jeden cel

Finansowanie jest proste do policzenia, choć kwoty robią wrażenie. Departament Handlu USA przekazał miliard dolarów w ramach ustawy CHIPS and Science Act, a IBM dołożył własny miliard gotówki, uzupełniając go o własność intelektualną, aktywa produkcyjne i wykwalifikowaną kadrę. Całe przedsięwzięcie stanowi element szerszego federalnego portfela o wartości ponad 2 miliardów dolarów, podzielonego między dziewięć firm - największego pojedynczego zobowiązania USA w historii badań kwantowych.

IBM dostał największy kawałek tortu, ale nie jest jedynym przy stole. Z puli skorzystają też mniejsze firmy - D-Wave Quantum i Rigetti Computing otrzymają po 100 milionów dolarów, a GlobalFoundries 375 milionów dolarów na rozwój własnych zdolności kwantowych. Rynek natychmiast spiął się z emocji: akcje IBM wzrosły o około 12% w dniu ogłoszenia decyzji, a mniejsze spółki kwantowe takie jak D-Wave i Rigetti wystrzeliły o ponad 30%, kolektywnie dodając niemal 5 miliardów dolarów kapitalizacji przy zaledwie 300 milionach przyznanych środków.

Uwaga ⚠️

Anderon to na razie Letter of Intent - umowy ostateczne między IBM a Departamentem Handlu nie zostały jeszcze podpisane. Historia CHIPS Act zna przypadki, gdy wstępne kwoty kurczyły się w trakcie negocjacji (Samsung: z 6,4 mld do 4,75 mld dolarów). Akcje już uwzględniły dobrą wiadomość, co do reszty - poczekajmy na finalne dokumenty.

Anderon jako kwantowe TSMC - z gwiazdką

Tworząc Anderon, IBM próbuje zbudować kwantowy odpowiednik TSMC: neutralnego producenta płytek krzemowych, który będzie wytwarzać superprzewodzące kubity zarówno dla IBM, jak i dla konkurencji. Taki podmiot w branży kwantowej po prostu nie istniał - nie ma standardowych formatów płytek krzemowych stosowanych powszechnie, nie ma zewnętrznych usług odlewniczych skrojonych pod wymagania kwantowe ani ekosystemu wyspecjalizowanych dostawców materiałów.

Zakład w Albany będzie produkować 300-milimetrowe płytki kwantowe dla wielu dostawców sprzętu, początkowo skupiając się na nadprzewodzących kubitach i elektronice pomocniczej, a docelowo rozszerzając działalność na inne technologie kwantowe. Produkcja 300 mm w Albany NanoTech działa nieprzerwanie, a według dyrektora ds. badań Jay’a Gambetty z konferencji IBM Think 2026 przejście na 300 mm przyspiesza produkcję urządzeń 30-krotnie - poprzez dziesięciokrotne zwiększenie złożoności i trzykrotne zwiększenie liczby produkowanych urządzeń.

Gwiazdka przy analogii do TSMC jest jednak istotna. Google buduje własne nadprzewodzące chipy w Santa Barbara i raczej nie odda produkcji rywalowi. IonQ i Quantinuum korzystają z architektury pułapek jonowych, która ma niewiele wspólnego z krzemem superprzewodzącym. Microsoft ma własną ścieżkę dla kubitów topologicznych. Realne krótkoterminowe rynki dla Anderon ograniczają się do Rigetti, IQM, SEEQC i kilku mniejszych firm pracujących z nadprzewodzącymi kubitami. Innymi słowy: TSMC obsługiwało niemal cały przemysł. Anderon - na razie znacznie węższą niszę.

Wyścig, w którym opóźnienie może kosztować dekadę

Bill Frauenhofer, dyrektor wykonawczy ds. inwestycji i innowacji w półprzewodnikach w Departamencie Handlu, wskazał wprost obszary, w których obliczenia kwantowe zmienią reguły gry: obronność narodowa, zaawansowane materiały, odkrycia biofarmaceutyczne, modelowanie finansowe i systemy energetyczne. To nie jest lista przypadkowa - każda pozycja to sektor strategiczny, w którym USA i Chiny toczą cichą rywalizację.

Branża kwantowa ma wygenerować do 2040 roku nawet 850 miliardów dolarów wartości ekonomicznej. IBM nie zamierza na tę prognozę czekać biernie: firma ujawniła w dokumentach złożonych w SEC, że planuje zainwestować ponad 10 miliardów dolarów w obliczenia kwantowe przez kolejne pięć lat, obejmując badania, produkcję, partnerstwa i przejęcia - wszystko pod kątem dostarczenia do 2029 roku pierwszego na świecie wielkoskalowego komputera kwantowego odpornego na błędy.

Ten cel ma konkretną postać: IBM Quantum Starling - system zdolny do wykonania 100 milionów bramek kwantowych na 200 logicznych kubitach. To właśnie eliminacja błędów stanowi dziś główną barierę przed komercyjnym zastosowaniem obliczeń kwantowych - i to właśnie na niej IBM stawia swoją reputację oraz miliardy dolarów.

Protip ✅

Jeśli interesuje cię ekspozycja na sektor kwantowy bez zakładów na pojedynczą spółkę - warto śledzić, które firmy z listy dziewięciu beneficjentów CHIPS Act mają już realne przychody. D-Wave raportował 2,9 miliona dolarów przychodu w pierwszym kwartale 2026. Przy kapitalizacji po skoku o 30% to robi z tej spółki jeden z najdroższych aktywów na jednostkę przychodu w historii giełdy.

Kto faktycznie na tym zyska

Struktura Anderon jako niezależnej odlewni ma służyć całej branży, nie tylko IBM - co oznacza, że konkurencyjne firmy produkujące sprzęt kwantowy zyskają dostęp do krajowego zakładu produkcyjnego, którego dotąd nie miały. To dobra wiadomość dla mniejszych graczy, którzy dotychczas musieli budować własne zaplecze produkcyjne albo korzystać z niewyspecjalizowanych zakładów klasycznych.

Złą wiadomością jest ryzyko po drugiej stronie: firmy kwantowe rozważające skorzystanie z usług Anderon będą musiały zważyć dostęp do produkcji 300 mm z ryzykiem dzielenia wiedzy procesowej z największym konkurentem na rynku. To dylemat jak z podręcznika strategii biznesowej - korzystasz z fabryki swojego głównego rywala i liczysz, że chińskie ściany informacyjne zadziałają.

Projekt ma też potencjalne tarcia polityczne. Część Kongresu kwestionuje, czy środki z CHIPS Act - przeznaczone pierwotnie na ratowanie klasycznej produkcji półprzewodników - powinny trafiać do tak wąskiej niszy jak nadprzewodzące kubity. IBM nie ogłosił jak dotąd, jakie udziały rząd USA obejmie w Anderon, co jest zauważalnym odstępstwem od wcześniejszych transakcji CHIPS Act (przy Intelu administracja wzięła około 10%). Finalne dokumenty między IBM a Departamentem Handlu nie zostały jeszcze podpisane - uruchomienie Anderon zależy od negocjacji i zawarcia ostatecznych umów między IBM a Departamentem Handlu.

Niezależnie od politycznych zawirowań, samo istnienie Anderon zmienia równanie dla całej branży. Przez dekady każdy, kto chciał zbudować komputer kwantowy, musiał zbudować też własną fabrykę. Jeśli IBM dowiezie to, co obiecuje - po raz pierwszy w historii będzie można kupić płytkę kwantową tak samo, jak dziś kupuje się klasyczny chip z zewnętrznego zakładu. To nie jest mała zmiana.